Het voltooien van een boek gaat altijd sneller dan de schrijver vermoedt. Het is als een trein die dagen, weken, maanden, jaren rijdt; van station tot station gaat het, totdat opeens de naam van de bestemming over de intercom schalt. Net als de dood weet je dat het einde komt, maar nooit precies wanneer; het laatste traject gaat altijd sneller dan gedacht. Het was, het werd, het is voltooid.