Harry Mulisch schreef ooit: ‘ – na de laatste zin was ik iemand anders dan toen ik aan de eerste zin begon. En niet ik kies een thema, het thema kiest mij. Ik heb geen andere keuze dan juist deze boeken zo te schrijven.’
Voor velen klinkt dit vermoedelijk pathetisch, misschien aanstellerig, maar voor mij als schrijver is inmiddels duidelijk wat hij ermee bedoelt. Het thema komt niet uit de lucht vallen, het dient zich aan; het is er, en met het verhaal laat het zich gelden. Als een virus: niemand wil zich laten infecteren door een virus, het virus kiest jou uit. Ziek word je, als je vatbaar bent; bij een schrijver is dat na de voltooiing van het laatste boek.
Het schrijfproces is niets anders dan graven in jezelf. Elk boek is autobiografisch; niet in het uiterlijk of in de sociale positie van de hoofdpersonage, hooguit gedeeltelijk. Het zit hem meer in zijn handelen, zijn verhouding tot het verhaal. Dat is wie ik word. Pas als mijn oeuvre voltooid is, zal ik weten wie ik ben.