Schrijven is op een vlot je met de stroom van de rivier mee laten voeren. Om je heen gebeurt van alles wat de aandacht trekt, op het gevaar af dat het vlot op een uitstekende rots stoot, of vastloopt in ondiep water. Gevaarlijke stroomversnellingen, verval, strekdammen – het is voortdurend opletten geblazen, terwijl nu juist op de oevers iets te zien is. Pas bij de monding kun  je afstappen; het vlot drijft verder, op open zee is het publiek.

Oud-wethouder van Roermond, de heer Van Rey, moet zich voor de rechter verantwoorden voor het aannemen van giften in ruil voor miljoenendeals. Vooral zijn relatie met projectontwikkelaar Piet van P. ligt onder het vergrootglas; Van Rey heeft zo veel reisjes op kosten van Van P. gemaakt dat met goed fatsoen van onpartijdigheid geen sprake meer kan zijn. Wel volgens Van Rey: hij nam de reisjes aan als vriend. Dat hij zelfs een deel van de kosten op zich nam, maakt dat naar eigen zeggen duidelijk.
Wat is dit voor vriendschap? Laat ik eens analyseren. Beide heren hebben een rol: de een is schenker, de ander ontvanger. Als ik de schenker was die zich het geven van reisjes kan permitteren, dan zou ik mij beledigd voelen wanneer de ontvanger een deel van de kosten wenst te betalen; als ik de ontvanger was, dan zou ik mij minstens vanaf het tweede reisje afvragen of wij wel een gelijkwaardige band hebben. Met andere woorden er wringt hier iets wezenlijks.
Of zij schuldig zijn, laat ik aan het oordeel van de rechter over, maar de vriendschap die de heren zeggen te hebben, noem ik camaraderie met een batig saldo.

Vorige week hebben wij onze dierbare vriend Fred begraven. Het was onze zesde uitvaart van dit jaar, er wordt om ons heen verschrikkelijk gestorven.
Fred was liefhebber van de taal, van het West-Friese dialect in het bijzonder. Voor een plaatselijk weekblad schreef hij miniatuurtjes in het West-Fries – je moet ze horen, liefst van iemand die het dialect machtig is.
West-Fries klinkt voor mij steeds meer naar vroeger; de familie van mijn vaders kant wortelt in de West-Friese klei. Mijn opa, directeur van een levensmiddelengroothandel, zei eens tegen de hoofdvertegenwoordiger die een handgeschreven verkoopplan had ingediend, en die van zijn voornaam Jean heette: ‘Je skroive slecht, Sjaan.’ Het betrof ’s mans handschrift, over de inhoud geen woord.
Ik draai het om en zeg met een finale buiging: Je skrefe best, Fred.

Steeds meer heb ik het gevoeld dat het schrijven de echte, waarachtige realiteit is en niet wat ik dagelijks aan werkelijkheid ervaar. Boeken, dat is het ruimtelijke, gecreëerd uit het tijdelijke; zij zijn blijvend, alles wat eraan is voorafgegaan, is ijl, weg, voorbij – hooguit trilt het getik op het toetsenbord nog ergens na in het heelal.
Ik leef niet in mijn verhalen, mijn verhalen leven. Alles wat ik deed, wat ik dacht, waar ik was: weg. Maar niet wat ik schreef. Schrijven is niet zozeer de tijd stilzetten, het is de tijd negeren. Er is geen tijd meer, het is de afwezigheid van tijd. Alleen in het verhaal wordt tijd gesuggereerd.
Boeken bestaan, schrijvers niet.

Ook na de aanslagen in Brussel viel het te horen: we zijn in oorlog. Maar de war on terror, gemunt door Bush jr., is geen oorlog: het is geen strijd tussen staten of volkeren; Amerikanen spreken nu eenmaal het liefst in strijdlustige taal – Mark Rutte is als braafste jongetje van de klas volgers niet te beroerd zijn meester na te praten.
Het is in Europa zelden zo lang rustig geweest, op lokale brandhaarden als de Balkan en de Krim na. En op terroristische aanslagen na. Vermoedelijk is er een verschuiving gaande van een strijd tussen landen naar een strijd tussen geloven. Dat gelovigen en ongelovigen niet gebonden zijn aan landsgrenzen, maakt de zaak er niet duidelijker op – bij de aanslagen in Brussel kunnen net zo goed aanhangers van de islam zijn gestorven.
Terroristische aanslagen zijn in Europa de voortzetting van oorlog met andere middelen: kleiner, korter en minder ingrijpend – vanuit macro-perspectief. Maar onuitroeibaar, onvoorspelbaar en hoogst zelden te voorkomen.